تاریخ ایران (25) : کتزیاس کیست ؟

کتزیاس کیست ؟

تاریخ ایران (بخش25)

"از اهل کنید مستعمره دریانی در آسیای صغیر بود ؛ ولی تالیفات او به لهجه ی ینیانی نوشته شده . مورخ مذکور در مدت 17 سال (415 - 398 ق . م) معالج پروشات ملکه ی ایران ، یعنی زن داریوش دوم ، و طبیب اردشیر دوم هخامنشی بود . کتاب هایی که نوشته از این قرار است : 1 . پرسیکا (تاریخ ایران)

2 . ایندیکا (تاریخ هند)

3. در باب رودها

4 . در باب کوه ها

5 . دریانوردی به دور آسیا .

مهمترین تالیفات او متضمن 23 کتاب بوده : شش کتاب متعلق به تاریخ آسور و ماد ، هفت کتاب مربوط به تاریخ ایران (از کوروش بزرگ تا فوت خشایارشا) و ده کتاب آخر - دنباله تاریخ ایران تا 398 ق . م .

در این سنه کتزیاس از دربار ایران رفته .

مورخ مذکور گوید که در موقع اقامت خود در دربار شوش ، علاوه بر تحقیقاتی که می کرد ، به مدارک دولتی دسترسی داشت و مدارک را "بازی لی کای دیفترای" ، یعنی دفتر شاهی ، می نامد . کتاب های کتزیاس راجع به ایران و هند مفقود شده و به ما نرسیده است ؛ ولی مختصری از آن در نوشته های فوتیوس ، یکی از روحانیون درجه اول مسیحی ، ذکر شده و تا زمان ما باقی است و نیز دیودوروس سیسیلی ، پلوتارک ، استرابون ، آتنه ، نیکولاءوس دمشقی ، ژوستن و غیره جاهایی را از نوشته های او در کتب خود ذکر کرده اند . راجع به کیفیت کتب او باید گفت که چندان طرف توجه و اعتماد نیست . اولا هند را ندیده و آنچه نوشته ، از گفته های ایرانیان آن زمان و مردمان سرحدی هند است . ثانیا اشخاصی مانند ارسطو ، آریان ، استرابون و لوسین نوشته های او را سخت انتقاد کرده اند . راجع به ایران نوشته های او ایران دوره ی هخامنشی را پست تر از آنچه هرودوت توصیف کرده می نماید . جهت باید از اینجا باشد که در زمان او انحطاط ایران بیش از زمان هرودوت بوده ؛ ولی نلدکه گوید او تاریخ پارس را موافق گفته های مادی ها نوشته . از قسمت های نوشته های او که تا زمان ما باقی مانده ، دو چیز به خوبی دیده می شود :

1 . عشق به اسپارت و سرداران او مانند لءونیداس و کل آرخ .

2 . میل مفرط به اینکه در تاریخ خود حکایات افسانه آمیز و حزن آور داخل کند .

مورخ مذکور به این هم اکتفا نکرده ، خواننده را مطمءن می سازد که حیوانات غریب و عجیب هند را ، چنانکه توصیف کرده ، خودش دیده . از این جهت در قرون بعد ، او را دروغگو و جاعل افسانه ها خوانده اند . با وجود این نباید تصور کرد که نوشته های او به کلی بی اهمیت است ؛ زیرا چون خواسته با هرودوت رقابت کند تاریخ همان دوره و ازمنه را موافق روایات دیگر نوشته و این نکته برای تاریخ ایران مهم هست. "

حسن پیرنیا ، ایران باستان ، جلد اول ، انتشارات افراسیاب ، چاپ نهم ، صص 88 - 87

###############

کانال حقیقت

https://telegram.me/haghighat1357